3 chủng vân tay cơ bản: Whorl, Loop, Arch có ý nghĩa gì?

Vân tay người được chia thành ba chủng cơ bản: vòm (arch), móc (loop) và xoáy (whorl). Cách chia này do Francis Galton đưa ra cuối thế kỷ 19 và vẫn là nền móng của mọi hệ thống phân loại vân tay trong pháp y, nhận dạng sinh trắc và nghiên cứu y học ngày nay. Ý nghĩa thật của ba chủng này nằm ở hình dạng đường vân và khả năng phân biệt người với người; còn việc gán cho mỗi chủng một kiểu tính cách hay năng khiếu thì chưa được khoa học chứng minh.

Bài viết dưới đây giúp bạn tự nhận ra từng chủng trên ngón tay mình, hiểu các điểm mốc mà chuyên viên giám định vân tay dùng, và phân biệt rõ phần nào là kiến thức đã kiểm chứng, phần nào là lời quảng cáo.

Vân tay hình thành thế nào và vì sao mỗi người một khác

Các đường vân trên đầu ngón tay (gọi là gờ da, hay gờ biểu bì) hình thành khi thai nhi còn trong bụng mẹ, vào khoảng tháng thứ ba đến tháng thứ tư của thai kỳ. Sau khi đã định hình, kiểu vân gần như giữ nguyên suốt đời: ngón tay lớn lên thì đường vân giãn ra theo tỉ lệ, nhưng hình dạng tổng thể và các chi tiết nhỏ không đổi. Vết xước nông lành lại vẫn theo đúng đường vân cũ; chỉ những tổn thương sâu tới lớp bì mới để lại sẹo làm đứt vân.

Hình dạng vân chịu ảnh hưởng của cả di truyền lẫn môi trường trong tử cung: vị trí của thai, tốc độ tăng trưởng của ngón tay, độ dày lớp da, áp lực nước ối. Vì vậy anh chị em ruột thường có kiểu vân giống nhau ở mức chủng, nhưng chi tiết thì khác hẳn. Ngay cả cặp song sinh cùng trứng, có cùng bộ gen, cũng không có vân tay trùng nhau. Đây là lý do vân tay được dùng để nhận dạng cá nhân.

Hai điểm mốc cần biết trước khi xem vân: lõi và tam giác điểm

Để phân loại một dấu vân tay, người ta tìm hai loại điểm mốc:

• Lõi (core): điểm nằm ở trung tâm của hình vân, nơi các đường vân uốn cong gắt nhất. Với vân móc, lõi nằm ở đỉnh của đường vân cong trong cùng.
• Tam giác điểm (delta): chỗ ba luồng đường vân chạy theo ba hướng khác nhau gặp nhau, tạo thành một hình giống chữ Y hoặc tam giác nhỏ. Tam giác điểm thường nằm ở phía rìa ngón tay, gần khớp.

Số tam giác điểm là cách nhanh nhất để đoán chủng vân: vân vòm thường không có tam giác điểm, vân móc có một, vân xoáy có từ hai trở lên. Quy tắc này không tuyệt đối nhưng đúng trong đa số trường hợp và là bước đầu tiên khi học đọc vân tay.

Vân vòm (arch): đường vân chạy từ mép này sang mép kia

Ở vân vòm, các đường vân đi vào từ một bên ngón tay, nhô lên ở giữa như một quả đồi hoặc cây cầu, rồi đi ra ở phía bên kia. Không có đường vân nào quay ngược lại. Đây là chủng hiếm nhất trong ba chủng.

Vòm phẳng và vòm lều

• Vòm phẳng (plain arch): đường vân nhô lên nhẹ nhàng, đều đặn, như sóng lăn tăn.
• Vòm lều (tented arch): phần giữa nhô cao và nhọn như cột chống lều, đôi khi có một đường vân dựng đứng ở giữa. Vòm lều có thể có dạng gần giống tam giác điểm nên đôi khi bị nhầm với vân móc.

Vân móc (loop): chủng phổ biến nhất

Vân móc có các đường vân đi vào từ một mép ngón tay, vòng lên rồi quay trở lại thoát ra ở chính mép đó, tạo thành hình giống chiếc kẹp tóc hay chữ U lộn ngược. Đây là chủng gặp nhiều nhất ở phần lớn các nhóm dân cư.

Móc trụ và móc quay

Người ta chia vân móc theo hướng mở của vòng móc so với hai xương cẳng tay:

• Móc trụ (ulnar loop): vòng móc mở về phía ngón út, tức phía xương trụ. Đây là dạng thường gặp.
• Móc quay (radial loop): vòng móc mở về phía ngón cái, tức phía xương quay. Dạng này ít hơn và hay xuất hiện ở ngón trỏ.

Muốn biết chính xác, bạn cần nhìn trực tiếp trên ngón tay chứ không chỉ nhìn ảnh, vì ảnh chụp hoặc ảnh quét có thể bị lật ngược trái phải.

Vân xoáy (whorl): đường vân tạo thành vòng kín

Vân xoáy có ít nhất một đường vân tạo thành vòng tròn, hình xoắn ốc hoặc bầu dục khép kín quanh lõi, cùng với hai tam giác điểm ở hai bên. Hệ phân loại Henry chia vân xoáy thành một số dạng nhỏ:

Từ Galton đến hệ thống Henry: ai đã đặt ra cách phân loại này

Trong cuốn sách về dấu vân tay xuất bản năm 1892, nhà khoa học người Anh Francis Galton đã mô tả ba chủng vòm, móc, xoáy và chỉ ra rằng các chi tiết nhỏ của đường vân (ngày nay gọi là chi tiết Galton hay điểm minutiae, như điểm kết thúc vân, điểm rẽ nhánh) đủ để phân biệt hai người. Vài năm sau, Edward Henry cùng các cộng sự ở Ấn Độ thuộc Anh xây dựng một hệ thống mã hóa mười ngón tay để lưu trữ và tra cứu hồ sơ. Hệ thống Henry được cảnh sát London áp dụng từ đầu thế kỷ 20 và lan ra nhiều quốc gia.

Ngày nay việc tra cứu chủ yếu do hệ thống nhận dạng vân tay tự động đảm nhận, nhưng ba chủng cơ bản vẫn là bước sàng lọc đầu tiên. Khi giám định, chuyên viên không dừng ở chủng vân mà so sánh từng điểm chi tiết giữa dấu vết thu được và mẫu lưu.

Tự xem chủng vân tay của mình trong 5 phút

1. Rửa tay, lau khô, ngồi chỗ có ánh sáng tốt. Dùng kính lúp hoặc camera điện thoại chế độ chụp cận cảnh.
2. Tô nhẹ bút chì mềm lên một tờ giấy, miết đầu ngón tay lên vùng than chì, rồi ấn lên một mảnh băng dính trong và dán sang giấy trắng. Cách này cho dấu vân rõ hơn nhìn trực tiếp.
3. Tìm lõi và đếm tam giác điểm. Không có: nghĩ đến vân vòm. Một: nghĩ đến vân móc. Hai: nghĩ đến vân xoáy.
4. Ghi lại kết quả của cả mười ngón. Phần lớn mọi người có từ hai chủng trở lên trên hai bàn tay, và hai bàn tay không nhất thiết đối xứng.

Đây là một hoạt động thú vị để làm cùng trẻ nhỏ. Nếu bạn đang tìm hiểu dịch vụ dành cho con, hãy đọc thêm bài sinh trắc vân tay cho trẻ em và những điều phụ huynh nên cân nhắc trước khi quyết định.

Vậy ba chủng vân tay có ý nghĩa gì?

Những ý nghĩa đã được kiểm chứng

• Nhận dạng cá nhân: vân tay là một trong những đặc điểm sinh trắc ổn định nhất, được dùng trong pháp y, quản lý hộ tịch, xuất nhập cảnh và mở khóa thiết bị.
• Nghiên cứu y học: ngành dermatoglyphics lâm sàng ghi nhận một số rối loạn nhiễm sắc thể đi kèm phân bố vân tay và nếp gấp lòng bàn tay khác thường. Đây chỉ là dấu hiệu gợi ý trong nghiên cứu, không dùng để chẩn đoán thay cho xét nghiệm di truyền.
• Nhân chủng học: tỉ lệ các chủng vân khác nhau giữa các nhóm dân cư, giúp nghiên cứu di truyền quần thể.

Những ý nghĩa chưa có cơ sở

Nhiều dịch vụ trên thị trường gán vân xoáy với tính cách độc lập, cầu toàn; vân móc với sự hòa đồng, thích nghi; vân vòm với tính thực tế, thận trọng; rồi từ đó suy ra năng khiếu, phong cách học hay nghề phù hợp. Các diễn giải này không đến từ nghiên cứu có đối chứng được công bố trên tạp chí khoa học uy tín. Gen quy định đường vân và quá trình hình thành mạng lưới thần kinh có thể cùng diễn ra trong thai kỳ, nhưng điều đó không có nghĩa là nhìn vân tay sẽ đọc được não bộ. Bài bán cầu não trái và não phải thực sự hoạt động ra sao giải thích vì sao mô hình chia người theo não trái, não phải cũng đơn giản hóa quá mức.

Bạn có thể xem ba chủng vân tay như một kiến thức sinh học thú vị về cơ thể. Khi ai đó dùng chúng để kết luận về tương lai của bạn hay của con bạn, hãy hỏi: kết luận đó dựa trên nghiên cứu nào, đã được kiểm tra độ tin cậy ra sao. Những câu hỏi tương tự được phân tích kỹ hơn trong bài những lợi ích thật và lợi ích bị thổi phồng của sinh trắc vân tay.

Ghi nhớ nhanh

• Ba chủng cơ bản: vòm (không tam giác điểm), móc (một tam giác điểm), xoáy (hai tam giác điểm trở lên).
• Vân hình thành trước khi sinh và giữ nguyên suốt đời; không ai trùng vân với ai, kể cả song sinh cùng trứng.
• Phân loại Galton và hệ thống Henry là nền tảng có thật của khoa học vân tay.
• Chủng vân tay không phải thước đo tính cách, trí thông minh hay năng khiếu.